Bioremediasiya

Bioremediasiya


Ümumiyyətlə, "in situ bioremediasiya" ifadəsi yerli və ya kənardan gətirilmiş mikroorqanizmlərin torpaq və yeraltı sularda zəhərli kimyəvi maddələrin məhv edilməsi, parçalanması və ya başqa şəkildə dəyişdirilməsinə imkan verən bioremediasiya texnologiyasıdır. Üç amil bioremediasiya uğuruna təsir göstərir.

    1. Orqanizmin növü,
    2. Çirkləndiricilər,
    3. Çirklənmiş əraziın geoloji və ya kimyəvi tərkib şəraitidir.

Bioremediasiya texnologiyasının əsas oyunçuları bakteriyalardır. Bioremediasiya insan, heyvan və bitki tullantılarının parçalanması üçün mövcud mikroorqanizmlərin təbii funksiyasının çirkələnmiş torpaqların təmizlənməsində tətbiqidir. Adətən, bioremediasiya sistemləri çirklənmiş ərazidə olan mikroorqanizmlərin yerli miqyasda çirklənmiş sahəyə gətirilməsidir. Çirklənmiş sahələrdə bioremediasiyanı sürətinin artırılması üçün bu ərazilərdə mikrobların əlavə edilməsinə ehtiyac olur. Bioremediasiyanın bir yerdə uyğun olub olmadığını müəyyənləşdirmək üçün kritik bir amil çirkləndiricilərin biodegradasiyaya həssas olub-olmamasıdır.

Bioremediasiya müəyyən növ neftin məhsullarının və onların törəmələrinin, o cümlədən benzin, yağlar, spirtlər, ketonlar və esterlər üçün yaradılmışdır. Solventlər kimi digər üzvi çirkləndiricilər üçün bioremediasiya laboratoriyada və məhdud sayda sahələrdə uğurla sınaqdan keçirilmişdir. Yeraltı mühitin bioremediasiyaya uyğunluğu qismən, bioremediyanın özəl və ya mühəndis olunmasına bağlıdır. Daxili bioremediasiya təbii olaraq meydana gələn mikrobların təbii imkanlarını heç bir inkişaf olmadan istifadə edir. Mühərrikli bioremediasiya mikroorqanizmlərin inkişafı prosesləri ilə mikrob aktivliyini artırır, məsələn mikrobların stimullaşdırılması üçün mayelərin və qidaların yayılması üçün mikrobların tətbiqi və ya quyuların quraşdırılması. Bu hesabatdakı işlərdə yalnız mühəndis bioremediasiya üzərində işlənmişdir. Bioremediasiya tərəfdarları çirklənmiş torpağın təmizlənməsi üçün daha az bahalı, daha sürətli və təhlükəsiz bir üsul olduğunu söyləyirlər. Eyni şəkildə, torpaqların təmizlənməsinin ənənəvi metodları qazıntı və müalicə və ya başqa yerlərdə xaric edilməklə işçiləri və qonşuları üçün çirkləndiricilərə daha çox məruz qalması ilə bağlıdır. Bioremediasiya müəyyən növ neftin hidrokarbonları və onların törəmələri, o cümlədən benzin, yanacaq yağı, spirtlər, ketonlar və esterlər üçün yaradılmışdır. Solventlər kimi digər üzvi çirkləndiricilər üçün bioremediasiya laboratoriyada və məhdud sayda sahələrdə uğurla sınaqdan keçirilmişdir. Yeraltı mühitin bioremediasiyaya uyğunluğu qismən, bioremediyanın özəl və ya mühəndis olunmasına bağlıdır. Daxili bioremediasiya təbii olaraq meydana gələn mikrobların təbii imkanlarını heç bir inkişaf olmadan istifadə edir. Mühərrikli bioremediasiya mikroorqanizmlərin inkişafı prosesləri ilə mikrob aktivliyini artırır, məsələn mikrobların stimullaşdırılması üçün mayelərin və qidaların yayılması üçün mikrobların tətbiqi və ya quyuların quraşdırılması. Bu hesabatdakı işlərdə yalnız mühəndis bioremediasiya üzərində işlənmişdir. Bioremediasiya tərəfdarları çirklənmiş torpağın təmizlənməsi üçün daha az bahalı, daha sürətli və təhlükəsiz bir üsul olduğu neydana gəlir. Eyni şəkildə, torpaqların təmizlənməsinin ənənəvi metodları qazıntı və müalicə və ya başqa yerlərdə xaric edilməklə işçiləri və qonşuları üçün çirkləndiricilərə daha çox məruz qalması ilə bağlıdır.

Təmizləmə işlərinin mərhələləri (sahə işləri):
    • Torpaq strukturunun təkmilləşdirilməsi və havalandırılma prosesinin sürətləndirilməsi məqsədi ilə çirklənmə qatı dərinliyinə qədər yumşaldılacaqdır (bu məqsədlə ilə təkərli traktor istifadə olunacaq);
    • Bir sıra funksiyaları yerinə yetirən göbələk kompostu: a) mikroorqanizmlər mənbəyi; b)çirklənmiş torpaqların fiziki və kimyəvi və aqrokimyəvi xüsusiyyətlərini yaxşılaşdırır (absorbsiya və su tutma qabiliyyətini artırır; c) biogen elementlərin mənbəyidir - azot, fosfor və s.
    • Mineral gübrələr. Mineral gübrələr mənbəyi kimi ammofoska istifadə edilir. Çünki onun tərkibində mikroorqanizmlər üçün lazım olan nisbətdə bütün üç biogen elementdən ibarətdir. Bu mineral gübrələrin miqdarı torpaqdakı ilkin karbohidrogenlərin miqdarını göstərən kimyəvi analiz əsasında hesablanacaqdır. Bu nisbət C: N üçün torpaqda 25-30: 5 optimal nisbətinə uyğun olmalıdır.